Jeneratörler · güç seçimi
Jeneratör gücü nasıl seçilir
Satın alırken en sık yapılan hata, tüketicilerin etiket güçlerini toplayıp jeneratörü “ucu ucuna” seçmektir. Böyle bir sistem, buzdolabının veya hidroforun ilk kalkışına kadar çalışır.
kW ile kVA aynı şey değildir
Aktif güç (kW) iş yapar, görünür güç (kVA) alternatör sargılarını yükler. İkisini güç faktörü birbirine bağlar: kW = kVA × cos φ. Küçük monofaze jeneratörlerin gücü genellikle cos φ = 1 için kW olarak, trifaze jeneratörlerin gücü ise çoğunlukla cos φ = 0,8 için kVA olarak verilir. 10 kVA gücündeki bir jeneratör cos φ = 0,8 değerinde 8 kW aktif güç verir.
Motorların kalkış akımı
Doğrudan yol verilen bir asenkron motor, kalkış anında çalışma akımının birkaç katı akım çeker. Hesaplarda bir güç çarpanı kullanılır:
| Tüketici | Kalkış çarpanı |
| Rezistanslar, akkor lambalar, su ısıtıcısı | 1 |
| Kollektörlü (üniversal) motorlu el aletleri | 1,5–2 |
| Buzdolabı, derin dondurucu, sirkülasyon pompası | 2–3 |
| Hidrofor, kompresör, betoniyer | 3–5 |
Basit yöntem
- Aynı anda çalışan tüm tüketicilerin gücünü toplayın.
- En büyük motorun kalkış fazlasını ekleyin (güç × çarpan − güç).
- Çalışma gücüne %20–30 rezerv ekleyin. Sürekli %100 yükte çalışan jeneratör daha çabuk yıpranır ve gerilimi daha kötü tutar.
Teknik föyde her iki güç değerine de bakın. Jeneratör nominal gücü sürekli çalışmada, maksimum gücü ise yalnızca kısa süreli, örneğin motor kalkışında verir. AGP6000E-T modelinin maksimum gücü 6 kW, nominal gücü 5,5 kW olduğundan sürekli yükü 5,5 kW üzerinden planlayın.
Jeneratörler · gerilim regülasyonu
AVR, kondansatör veya inverter
Jeneratöre neyin güvenle bağlanabileceğini gerilim regülasyonunun türü belirler.
| Regülasyon | Gerilim kararlılığı | Kimler için |
| Kondansatörlü | yaklaşık ±%5–10 | El aletleri, rezistanslar, şantiye aydınlatması |
| AVR | yaklaşık ±%1–3 | Ev, atölye, kalorifer kazanı, ev elektroniği ve beyaz eşya |
| İnverter | yaklaşık ±%1, düşük harmonik bozulma | Hassas elektronik, kamp, düşük yükte sessiz çalışma |
AVR nasıl çalışır
Otomatik gerilim regülatörü çıkış gerilimini ölçer ve alternatörün uyartım akımını değiştirir. Yük artıp gerilim düşmeye başladığında AVR uyartımı artırır. Tepki saniyenin küçük bir bölümünde gerçekleşir; bu nedenle AVR donanımlı jeneratör motorların devreye girmesini iyi karşılar.
AVR neyi yapmaz
AVR frekansı düzenlemez. 50 Hz değerinden motorun devir regülatörü sorumludur: iki kutuplu alternatör 3000 dev/dk hızda 50 Hz verir. Aşırı yüklenen motor yavaşlar ve frekans, gerilim regülatöründen bağımsız olarak düşer.
İnverter, alternatörden gelen akımı doğrultur ve sinüs dalgasını elektronik olarak üretir; bu yüzden motor devri yüke göre değişebilir. Bu, düşük yükte daha sessiz çalışma ve daha az yakıt tüketimi sağlar, ancak yüksek güçlerde çözüm belirgin biçimde daha pahalıdır.
Motorlar
Jeneratör motoru: yapısı ve bakımı
10 kW gücüne kadar olan jeneratörlerde çoğunlukla hava soğutmalı, dört zamanlı, OHV benzinli motor kullanılır. Mekanik santrifüj regülatör, gaz kelebeğini yüke göre kısıp açarak devri yaklaşık 3000 dev/dk değerinde tutar.
Benzin, dizel, gaz
- Benzin — daha düşük satın alma fiyatı, kışın kolay çalıştırma, düşük ağırlık. Yedek ve ara sıra kullanım için iyi bir seçimdir.
- Dizel — daha düşük yakıt tüketimi ve daha uzun ömür, ancak daha yüksek fiyat, ağırlık ve gürültü. Saatlerce süren çalışmalarda kendini amorti eder.
- LPG / doğal gaz — yakıt depoda bayatlamaz, egzoz gazları daha temizdir. Güç, benzine göre genellikle yüzde birkaç ile on küsur arasında daha düşüktür.
Unutulan bakım işleri
- Yağı her çalıştırmadan önce kontrol edin. İlk yağ değişimini rodajdan sonra, sonrakileri motor kılavuzundaki aralıklarla yapın.
- Düşük yağ seviyesi sensörü ateşlemeyi keser. Jeneratör eğimli zeminde çalışmıyorsa, sebep çoğu zaman bu sensördür.
- Tozlu ortamda (şantiye, taşlama) hava filtresini bakım planında öngörülenden birkaç kat daha sık temizleyin.
- Bujiyi önleyici bakım olarak değiştirin. Ucuzdur, ama zor çalıştırmanın en sık nedenidir.
Etanol katkılı benzin birkaç ay sonra özelliğini yitirir. Uzun süreli bekletmeden önce yakıt musluğunu kapatın ve motorun karbüratördeki yakıtı bitirmesini bekleyin.
Jeneratörler · faz sayısı
Monofaze mi, trifaze mi
Trifaze jeneratör, monofaze jeneratörün yalnızca “daha güçlü” bir sürümü değildir. Farklı kısıtları olan farklı bir makinedir.
230 V ne zaman yeterli
Tüm tüketicilerin fişi standart ev tipi fişse monofaze jeneratör seçin. Bu durumda gücün tamamı tek bir devrede kullanılabilir: 6 kW gücündeki jeneratör, 5 kW gücündeki bir tüketiciyi ek bir düzenleme gerektirmeden besler.
400 V ne zaman gerekli
Trifaze motorlar (testereler, kompresörler, betoniyerler, dalgıç pompalar), kaynak makineleri ve trifaze bağlanan indüksiyon ocaklar üç faz gerektirir.
Dengesiz yük tuzağı
Trifaze jeneratörde güç üç sargıya bölünür. Tek bir fazdan genellikle nominal gücün yaklaşık üçte biri çekilebilir. 10 kW gücündeki jeneratör 7 kW gücünde trifaze bir motoru besler, ancak 5 kW gücünde monofaze bir rezistans tek bir fazı aşırı yükler. Monofaze tüketiciler L1, L2 ve L3 fazlarına olabildiğince eşit dağıtılmalıdır.
Bazı jeneratörlerde 230 V ve 400 V çalışma için ayrı nominal akım verilir. AGP10000E-T teknik föyünde bu değer 230 V geriliminde 39,1 A, 400 V geriliminde faz başına 13,0 A olarak belirtilmiştir. Satın almadan önce ilgili modelin monofaze tüketicileri nasıl beslediğini netleştirin.
Tesisatı trifaze olan, ancak 400 V tüketicisi bulunmayan bir evde çoğu zaman, üç fazın tamamını tek fazdan besleyen bir şalter üzerinden bağlanan monofaze jeneratör daha iyi sonuç verir. Bunun için trifaze tüketicilerin ayrılması ve durumun bir elektrikçi tarafından değerlendirilmesi gerekir, çünkü bu durumda nötr iletkeni akımların toplamını taşır.
Jeneratörler · tesisat
Jeneratörün ev tesisatına bağlanması
Jeneratör evi yalnızca, elektrik şebekesiyle aynı anda bağlantıyı fiziksel olarak olanaksız kılan bir düzenek üzerinden besleyebilir.
Şebeke–0–jeneratör enversör şalteri
Panoya monte edilen üç konumlu (I–0–II) elle kumandalı enversör şalter en basit ve en güvenilir çözümdür. 0 konumu iki kaynak arasında kesintiyi garanti eder. Jeneratör, bina tarafında erkek kontaklı bir makine prizine (giriş prizi) bağlanır.
Otomatik transfer panosu (ATS)
Otomatik transfer düzeneği gerilimin kesildiğini algılar, marş motorlu jeneratörü çalıştırır, beslemeyi aktarır ve şebeke geri geldiğinde başlangıç durumuna döner. E-Start donanımlı bir jeneratör ve sağlam bir akü gerektirir.
Yapılmaması gerekenler
- Tesisatı sıradan bir priz üzerinden “fişten fişe” kabloyla beslemeyin. Bu durumda fişin pimlerinde gerilim bulunur, şebeke geri geldiğinde de jeneratör tahrip olur.
- Enversör şalter olmadan jeneratörün gerilimi transformatör üzerinden hatta ulaşabilir ve arızayı gideren hat görevlisini çarpabilir.
Jeneratörün bina tesisatına bağlantısını yetkili bir elektrikçi yapar; elektrik çarpmasına karşı korumayı ve topraklamayı da o belirler. Yedek kaynağın bağlanmasını elektrik dağıtım şirketine bildirmekte fayda vardır.
Voltaj regülatörleri
Voltaj regülatörleri: türleri ve seçimi
Voltaj regülatörü, şebeke gerilimi dalgalandığında, örneğin uzun bir kırsal hattın sonunda veya çevrede güneş enerjisi üretimi yüksek olduğunda, çıkış gerilimini 230 V değerine yakın tutar.
| Tip | Çalışma ilkesi | Hassasiyet | Notlar |
| Röleli | Kademeleri rölelerle değiştirilen ototransformatör | yaklaşık ±%5–8 | Hızlı ve ucuz, kademeli regülasyon, duyulan klik sesleri |
| Servo motorlu | Motorla sargı üzerinde kaydırılan fırça | yaklaşık ±%1–3 | Kademesiz regülasyon, daha yavaş tepki, fırça aşınır |
| Tristörlü (triyaklı) | Kademeler yarı iletkenlerle değiştirilir | yaklaşık ±%3–5 | Hareketli parça yok, çok hızlı, daha pahalı |
Güç seçimi
Regülatör gücü VA olarak verilir. Motorlu tüketiciler için, jeneratörde olduğu gibi kalkış rezervi bırakın. Giriş gerilimi düşük olduğunda birçok regülatörün izin verilen gücünün düştüğüne, bazen yarıya indiğine dikkat edin.
Regülatörün çözemeyeceği sorunlar
- Gerilim kesildiğinde beslemeyi sürdürmez. Bunun için UPS veya jeneratör gerekir.
- Frekansı ve gerilimin dalga şeklini düzeltmez.
- AVR donanımlı jeneratörün arkasında genellikle gereksizdir; seri bağlı iki regülatör birbirini salınıma sokabilir.
UPS
UPS: üç topoloji ve kullanım alanları
Kesintisiz güç kaynağı, tüketicilerin çalışmasını güvenli kapatma veya jeneratörün devreye girmesi için gereken süre boyunca sürdürür.
| Topoloji | Nasıl çalışır | Aktarma süresi | Kullanım alanı |
| Off-line (VFD) | Tüketici şebekeden beslenir, evirici kesintiden sonra devreye girer | birkaç ile on küsur ms | Ev bilgisayarı, modem |
| Line-interactive (VI) | Off-line gibi, ek olarak şebeke gerilimini düzelten bir devre içerir | birkaç ms | Ofis, küçük sunucular, kalorifer kazanı |
| On-line (VFI) | Çift çevrim: tüketici sürekli eviriciden beslenir | 0 ms | Sunucu odaları, otomasyon, tıbbi cihazlar |
Tam sinüs ve “modifiye” sinüs
Ucuz UPS cihazları aküden çalışırken basamaklı kare dalga verir. Bilgisayarların anahtarlamalı güç kaynakları bunu tolere eder, ancak sirkülasyon pompası motorları ve kazan kontrol kartları etmez. Kalorifer kazanı için tam sinüs çıkışlı UPS seçin.
Güç ve besleme süresi
UPS için iki güç değeri verilir: görünür güç (VA) ve aktif güç (W). Belirleyici olan, tüketicilerin ilk aşacağı değerdir. Besleme süresi akü kapasitesine bağlıdır ve yük azaldıkça doğrusal olmayan biçimde uzar. Jel ve AGM aküler genellikle 3–5 yılda bir değiştirilir.
UPS · jeneratörle birlikte çalışma
UPS ve jeneratör aynı sistemde
UPS kesintinin ilk dakikalarını karşılar, jeneratör beslemeyi saatlerce üstlenir. Bu doğal bir birlikteliktir, ancak uygulamada hazırlık yapılmadan çoğu zaman çalışmaz.
UPS jeneratörü neden “görmez”
UPS girişteki gerilimi ve frekansı değerlendirir. Jeneratör değişken yük altında 50 Hz değerinden UPS cihazının izin verdiğinden fazla saparsa, UPS kaynağı güvenilmez sayar ve akü boşalana kadar aküde kalır.
Sistem nasıl kurulmalı
- Jeneratörü büyük seçin. On-line UPS için jeneratör gücü UPS gücünün 1,5–2 katı alınır, çünkü doğrultucusu harmonikli akım çeker ve ayrıca aküleri şarj eder.
- AVR donanımlı jeneratör seçin. Kondansatörlü regülasyon doğrultucu yükünü iyi karşılamaz.
- UPS ayarlarında frekans tolerans penceresini genişletin veya üretici öngörmüşse jeneratör modunu etkinleştirin.
- Jeneratörden çalışma süresince akü şarj akımını sınırlayın.
- Yükleri kademeli olarak devreye alın: önce UPS, sonra diğer tüketiciler.
Fırtına mevsiminden önce tüm sistemi deneyin: şebeke beslemesini kesin, jeneratörü çalıştırın ve UPS cihazının aküden jeneratör beslemesine dönüp dönmediğini kontrol edin.
Jeneratörler · ev tesisatları
Jeneratörle gazlı kazan, ısı pompası ve güneş enerjisi
Gazlı kazan (kombi)
Kazan az güç ister, genellikle 100–200 W, ancak besleme konusunda hassastır. İyonizasyonla alev denetimi, topraklanmış brülöre akan akımı ölçer. Jeneratörün nötr noktası çoğunlukla yalıtılmıştır (topraklanmamıştır); bu yüzden ölçme devresi kapanmaz ve kazan, gerilim doğru olduğu halde alev hatası verir. Çözümü, yani jeneratör tarafında N ile PE arasında bağlantı yapılmasını veya izolasyon (ayırma) transformatörü kullanılmasını, binadaki şebeke sistemine göre elektrikçi belirler.
Isı pompası
İnverterli kompresör yumuşak kalkar, ancak yardımcı elektrikli ısıtıcı birkaç kilovat çekebilir. Jeneratör seçmeden önce cihazın toplam maksimum güç tüketimini ve yedek çalışma süresince ısıtıcının devre dışı bırakılıp bırakılamadığını kontrol edin.
Güneş enerjisi (fotovoltaik)
Şebeke bağlantılı (on-grid) inverter, şebeke kesildiğinde adalanma koruması gereği kapanır. Onu jeneratörle “ayakta tutmaya” çalışmayın: inverter jeneratörü şebeke sanıp ona güç verebilir; bu da regülatörün veya alternatörün hasar görmesiyle sonuçlanır. Jeneratörle güvenli biçimde yalnızca özel jeneratör girişi olan hibrit inverterler çalışır.
İşletme
Güvenli çalıştırma ve depolama
Çalışma yeri
- Jeneratör yalnızca açık havada çalıştırılır. Karbon monoksit kokusuzdur ve kapısı açık bir garajda da birikir.
- IP23, düşeyden 60°'ye kadar açıyla püskürtülen suya karşı koruma anlamına gelir. Jeneratör sundurma altında durabilir, ancak sağanak altında veya su birikintisinde duramaz. M harfi, deneyin çalışan makine üzerinde yapıldığını belirtir.
- Cihazın çevresinde en az bir metre boş alan bırakın. Hava soğutmalı motor dar bir muhafazada aşırı ısınır.
Yakıt ve kablolar
- Yakıtı motor kapalı ve soğumuşken doldurun.
- Uzatma kablosunu makaradan tamamen açın. Sarılı kablo yük altında ısınır ve yalıtımı erir.
- İletken kesitini akıma ve uzunluğa göre seçin: 16 A değerine kadar kısa mesafelerde 1,5 mm² yeterlidir, birkaç on metrelik uzunluklarda 2,5 mm² seçin.
Kesintiye hazırlık
- Jeneratörü ayda bir kez on–on beş dakika yük altında çalıştırın. Boşta çalıştırmak yeterli değildir.
- Marşlı modellerde aküyü şarjlı tutun. Boşalmış akü, jeneratörün kesinti günü çalışmamasının en sık nedenidir.
- Bidonda taze yedek yakıt bulundurun ve birkaç ayda bir yenileyin.